شرعى بيان كند . منتهى با تتبّع در كلمات و كتاب‌ها معلوم مىگردد كه دو قاعده به نام‌هاى « قاعده لاحرج » و « قاعده يسر » وجود ندارد و آن چه موجود است ، قاعده لاحرج مىباشد ؛ بزرگانى هم كه براى قاعده لاحرج به اين آيه استدلال كرده‌اند ، به قسمت دوّم آيهء شريفه استدلال ننموده ، بلكه به مجموع آن تمسّك مىكنند . البته ، آن چه مسلّم مىباشد ، اين است كه اگر حكمى به حدّ و مرز حرج رسيد ، برداشته مىشود ، امّا نسبت به حكمى كه به جاى آن قرار داده مىشود ، بايد از دليل ديگر استفاده كرد و چنين نيست كه اگر در موردى چند احتمال وجود داشت و احكام از نظر سختى و آسانى در درجات متفاوتى بودند ، فقيه با استفاده از « يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ » نمىتواند آن حكمى را كه از همه آسان‌تر است ، انتخاب نمايد . بنابراين ، به نظر ما مقتضاى ادلّه اين است كه لاحرج فقط جنبه نفى ندارد ، بلكه به‌وسيله آن علاوه بر نفى ، حكم آسان نيز ثابت مىشود ؛ امّا اين كه آن حكم آسان به چه صورتى ثابت مىشود ، نمىتوان آن را به نحو ضابطه كلّى ارائه داد . 4 ) آيهء 286 سورهء بقره آخرين آيه‌اى كه به آن براى لاحرج استدلال شده ، آيه 286 سوره بقره است ؛ خداوند متعال در اين آيهء شريفه مىفرمايد : « لَايُكَلّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا . . . رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَآ إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ و عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِنَا رَبَّنَا وَلَا تُحَمّلْنَا مَا لَاطَاقَةَ لَنَا بِهِ ى وَاعْفُ عَنَّا » ؛ خداوند هيچ كس را جز به قدر توانايىاش تكليف نمىكند . . . پروردگارا ، هيچ بار گرانى ( تكليف شاقّ و سنگين ) را بر ما قرار مده ؛ هم‌چنان كه بر كسانى كه پيش از ما بودند ، تحميل فرمودى ؛ و از ما در گذر . . . واژهء « اصر » به فشار ، سنگينى ، گناه و حبس همراه با فشار معنا شده است و مراد از